- Tình trạng ô nhiễm không khí ở Trung Quốc đã trở nên tồi tệ hơn sau nhiều thập kỷ tăng trưởng kinh tế không kiềm chế. Sự phát triển này lại đi kèm với một cái giá quá đắt, theo báo cáo của viện Công nghệ Massachusetts của Mỹ (MIT) đăng trên tạp chí Thay đổi môi trường toàn cầu tháng 2.2012, phân tích chi phí ô nhiễm kết hợp với tác động của các hạt ozone và vật chất trong không khí lên sức khoẻ con người.

Ảnh hưởng đến chất lượng lao động và nhu cầu chăm sóc sức khoẻ gia tăng do ô nhiễm không khí gây thiệt hại 112 tỉ USD trong nền kinh tế Trung Quốc năm 2005, so với mức thiệt hại 22 tỉ USD năm 1975. Tính toán trên được các nhà khoa học MIT công bố.

Cái giá của ô nhiễm

Giáo sư mảng hệ thống kỹ thuật và hoá học khí quyển tại MIT, ông Noelle Selin, nhận định: “Kết quả rõ ràng cho thấy ozone và hạt vật chất gây ô nhiễm đã tác động đáng kể lên nền kinh tế Trung Quốc trong 30 năm qua”.

Các nhà nghiên cứu phát hiện ra tác động của ô nhiễm còn ảnh hưởng lâu dài tới sức khoẻ con người, chứ không chỉ dừng lại ở chi phí trước mắt. Theo báo cáo, hai nguyên nhân chính đẩy chi phí ô nhiễm lên cao: tốc độ đô thị hoá nhanh chóng cộng với tăng trưởng dân số làm gia tăng số lượng người chịu tác động. Các nhà khoa học tính toán các tác động lâu dài này thông qua công cụ mô hình hoá khí quyển và nền kinh tế tổng thể toàn cầu. Hai mô hình này đã được chứng minh vô cùng quan trọng khi tiến hành đánh giá tác động tích luỹ của ozone, vấn đề mà Bắc Kinh gần đây mới bắt đầu kiểm soát.

Trung Quốc đã và đang trở thành quốc gia phát thải thuỷ ngân, carbon dioxide và các chất gây ô nhiễm khác lớn nhất thế giới. Trong những năm 80 của thế kỷ 20, Trung Quốc có nồng độ hạt vật chất trong không khí cao hơn ít nhất 10 – 16 lần mức hướng dẫn hàng năm của tổ chức Y tế thế giới (WHO). Ngay cả sau bước cải thiện quan trọng vào năm 2005, nồng độ này vẫn cao hơn năm lần so với mức an toàn.

Ozone và hạt vật chất, tạo ra từ các nhà máy điện, ngành công nghiệp, chế tạo ôtô nhà máy hoá chất, máy bơm xăng, sơn, động cơ xe và nồi hơi công nghiệp. Hít phải chất độc hại này có thể dẫn đến viêm đường hô hấp, ho, tức ngực và khó thở, suy chức năng phổi, nhịp tim không đều và gây ra hậu quả chết sớm. Hậu quả là mỗi năm có đến 656.000 người Trung Quốc chết sớm do ô nhiễm không khí trong nhà và ngoài trời, theo số liệu ước tính từ WHO từ năm 2007.

“Nghiên cứu này là bằng chứng buộc Bắc Kinh phải thi hành các biện pháp kiểm soát ô nhiễm nghiêm ngặt hơn, vì không chỉ vấn đề sức khoẻ, mà còn là hiệu quả kinh tế”, giáo sư chính sách năng lượng và môi trường Kelly Sims Gallagher tại đại học Tufts (Mỹ), nhận định.

Liều thuốc đắng

Tháng 2.2012, chính quyền Bắc Kinh công bố kế hoạch vào năm 2015 sẽ giảm 15% độ ô nhiễm không khí tại thủ đô Bắc Kinh và 30% vào năm 2020, thông qua chính sách giảm dần xe hơi cũ, di dời nhà máy và trồng rừng. Trước đó, tháng 1.2012, chính quyền lập mục tiêu giới hạn cường độ carbon (lượng carbon thải ra/mỗi đơn vị sản phẩm trong nước) là 17% vào năm 2015.

Tân Hoa xã cho biết 1,6 triệu xe cũ gây ô nhiễm môi trường sẽ bị loại bỏ vào năm 2020 và tất cả các nhà máy ximăng sẽ đóng cửa sau đó. Đến năm 2020, chính phủ dự kiến sẽ hạn chế tổng mức tiêu thụ than hàng năm trong vòng 10 triệu tấn, ít hơn 62% so với lượng tiêu thụ cuối năm 2015. Đồng thời, thành phố Bắc Kinh thông báo sẽ trồng 133.000ha rừng mới và cấm các công ty tiêu thụ năng lượng gây ô nhiễm nặng như ngành lọc dầu, ximăng, sắt thép xây thêm nhà máy mới hay mở rộng cơ sở sản xuất hiện tại.

Việc phân bổ ngân sách kiểm soát ô nhiễm là một phần trong kế hoạch Trung Quốc công bố năm 2011, trị giá 4.000 tỉ NDT trong một thập kỷ tới, gồm sửa chữa mạng lưới thuỷ lợi, đê đập và cải thiện chất lượng nước sinh hoạt cho các thành phố. Chủ tịch Hồ Cẩm Đào xác nhận chính quyền trung ương sẽ chi 114 tỉ NDT vào năm 2012, trong đó có cả những dự án gây tranh cãi chuyển nước vào vùng đồng bằng khô cằn phía Bắc Trung Quốc.

Trong nhiều năm qua, Chủ tịch Hồ Cẩm Đào và Thủ tướng Ôn Gia Bảo đã liên tục nhấn mạnh “câu thần chú” phát triển bền vững. Cả hai đều đặt ra những mục tiêu nghiêm túc nhưng đều gặp vướng mắc do những quy định cải cách khó khăn.

Mới đây nhất vào mùa hè năm 2011, nhà kinh tế cấp cao kiêm cố vấn của chính phủ, ông Niu Wenyuan, đã đề xuất một chỉ số mới “chất lượng GDP” đánh giá nền kinh tế dựa vào tính bền vững, bình đẳng xã hội và tác động sinh thái. Nhưng sáng kiến của ông cũng gây ra các cuộc tranh luận gay gắt vì quan chức địa phương không muốn chỉ số GDP của tỉnh nhà “kém ấn tượng” khi cộng thêm các yếu tố môi trường.

Theo sgtt.vn